Mijn zaterdagmorgen

ENSCHEDE - Op mijn rustige zaterdagmorgen lees ik de krant. De burgemeester doet z'n best uit te leggen waarom hij een demonstratie van de extreem-rechtse organisatie NVU niet kan verbieden. Al verder bladerend lees ik dat het Metropolitan Museum of Art in New York belangstellingen voor de driekoningentriptiek van de Plechhelmus in ... Oldenzaal. Of all places! Maar het is wel een altaar uit het begin van de 16e eeuw! Vandaar.

Dan valt mijn blik op een delfts blauw wandtegeltje met de tekst 'Liever gelukkig op aarde dan een plek in de hemel'. Het stuk ging over gelukkig zijn. De strekking was 'als je wat van je leven maakt, voel je je gelukkiger'. Zeg dat maar eens tegen iemand in Oekraïne of Ethiopie. Wat een kortzichtigheid!

In de rubriek 'geloven in het oosten' tref ik een zin in een artikel die me opnieuw verbaast. Een man zegt: 'Wie naar eer en geweten leeft volgens de regels van zijn geloof, of dat nu het christelijke, het joodse, het islamitische of het boeddhistische geloof is, komt er wel'. Ik begrijp de bedoeling van deze man, maar het klinkt allemaal zo onzeker. De kern van deze bewering is dat je dus zelf 'goed' moet leven. En wat is dan goed? En wanneer heb je dan genoeg gedaan? Wat is dan de norm? De diverse regels van iedere godsdienst? Of je eigen eer en geweten als norm? En als ik nou toch iets fout doe? En als ik me niet altijd aan die regels hou? Wat dan? Kom ik er dan niet? Wat een onzekerheid.

De Bijbel is helemaal niet zo onzeker!
Geloven gaat helemaal niet over het houden van regels! Dat lijkt misschien even vreemd, maar dat is het nou juist niet! Het is andersom! Juist als je als mens erkent dat je niet in staat bent om al die regels te houden. Juist als je erkent dat je niet in staat bent om alles naar eer en geweten goed te doen. Juist dan kom je er! Maar dan moet je het wél uit handen geven! Niet zelf proberen, maar uit handen geven!

Geloven gaat over vertrouwen!
Als je gelooft in God en je erkent dat je er niet zelf kunt zorgen dat je 'er komt', mag je er op vertrouwen dat Hij je er wil brengen! Dat heeft Hij zelfs beloofd! Dat is geen onzekerheid, maar een belofte!

Sobibor

München Vandaag is Demjanjuk veroordeeld tot vijf jaar gevangenisstraf. Hij werd de beul van Sobibor genoemd en wordt verantwoordelijk gehouden voor de dood van 30.000 joden in 1943 in het beruchte vernietigingskamp in het uiterste oosten van Polen, tegen de grens van Oekraïne. Het nieuws raakt me omdat Rosette van Praagh, de moeder van Toosje, op 5 maart 1943 is vermoord in Sobibor. 

Toosje’s verhaal was lang een verhaal zonder heel veel betekenis voor me. Toosje was het Joodse onderduikertje uit de oorlog. Oh. Maar sinds de posthuum uitreiking van de Yad Vashem medaille aan mijn grootouders een paar jaar geleden ben ik me gaan verdiepen in de mensen om wie het ging en ben ik me beter gaan realiseren wat het voor hen en voor mij betekent. Het risico dat mijn opa en oma en hun kinderen hebben gelopen was groot. Als ontdekt was dat Toosje een Joodse onderduiker was zouden ze allemaal zijn opgepakt en zijn afgevoerd naar kamp Westerbork of Vught. Dan had ik waarschijnlijk niet bestaan.

Toosje was een Joods meisje dat in de oorlog op verschillende plaatsen in Nederland ondergedoken is geweest. Als laatste bij mijn opa en oma aan de Molukkenstraat in Enschede als 'het nichtje uit Den Haag'.

Toosje is gelukkig gered en ze heeft de oorlog overleefd. Dat was mooi en zeker een medaille waard, maar haar moeder, haar oom en tante en haar zusje zijn omgekomen. Zij zijn in de verhalen al die tijd een beetje op de achtergrond gebleven en ook Toos, die ik later in Jerusalem heb ontmoet, weet maar heel weinig over haar moeder en zwijgt er ook liever over. 

Eefje van Praagh, oma Eva van Praagh-Kisch en Toosje van Praagh

Ik heb gezocht naar informatie over Rosette, zodat ze meer is dan ‘de moeder van Toosje’.

Rosette van Praagh is geboren op 3 augustus 1907 in Meppel, Drenthe. Haar vader was Eliezer Godfried en haar moeder was Eva Kisch. Ze is getrouwd met Maurits van Praagh en samen kregen ze twee kinderen Eva (Eefje) en Cato (Toosje).

Ze woonden allen aan de Spaarnestraat 25 in Den Haag totdat het gezin uit elkaar werd gehaald door de Duitse bezetters. Toosje werd, toen de dreiging groter werd, ondergebracht bij een Nederlands onderduik-gezin in Den Haag en Rosette werd samen met haar man Maurits en haar dochter Eefje opgepakt en afgevoerd naar concentratie kampen in Polen. Het was haar laatste reis.

Ze is slechts 36 jaar geworden en is in 1943 overleden in de gaskamer van concentratiekamp Sobibor niet wetend dat haar dochter Toosje en haar man Maurits de oorlog zouden overleven.

*

Demjanjuk is nu veroordeeld voor de verschrikkelijke daden die hij heeft gedaan. Een soort gevoel van gerechtigheid krijg ik er wel bij. Maar het maakt me ook bewust van de macht van het kwade, die mensen in staat stelt om zulke verschrikkelijke dingen te doen. En ook besef ik dat God Toosje, haar vader en mijn opa en oma en hun gezin heeft bewaard en gered!

Toosje woont nu in Israël en de klein- en achterkleinkinderen van Rosette leven in vrijheid in Israël en in de VS.

Toosje van Praagh en ik in de straten van Jeruzalem